Bala Kanda

तपस्स्वाध्याय निरतं तपस्वी वाग्विदां वरम् ।नारदं परिपप्रच्छ वाल्मीकिर्मुनिपुंगवम् ॥१-१-१॥

The sage Valmiki, devoted to austerity and the study of the Vedas, asked Narada, the foremost of sages and the best among eloquent speakers.

कोन्वस्मिन् साम्प्रतं लोके गुणवान् कश्च वीर्यवान् ।धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो धृढव्रतः ॥१-१-२॥

He asked: "Who in this present world is virtuous and valorous, who knows dharma, who is grateful, whose speech is true, and who is firm in his vows?"

चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः ।विद्वान् कः कः समर्थश्च कश्च एक प्रियदर्शनः ॥१-१-३॥

"Who is endowed with good conduct, who is devoted to the welfare of all beings, who is learned and capable, and who alone is pleasing to behold?"

आत्मवान् को जित क्रोधो द्युतिमान् कः अनसूयकः ।कस्य बिभ्यति देवाः च जात रोषस्य संयुगे ॥१-१-४॥

"Who is self-controlled, who has conquered anger, who is radiant and free from envy, and whose anger even the gods fear when roused in battle?"

एतत् इच्छामि अहम् श्रोतुम् परम् कौतूहलम् हि मे ।महर्षे त्वम् समर्थोऽसि ज्ञातुम् एवम् विधम् नरम् ॥१-१-५॥

"This I wish to hear, for I have great curiosity about it; O great sage, only you are capable of knowing of such a man."

श्रुत्वा च एतत् त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेः नारदो वचः ।श्रूयताम् इति च आमंत्र्य प्रहृष्टो वाक्यम् अब्रवीत् ॥१-१-६॥

Hearing these words of Valmiki, Narada, the knower of the three worlds, joyfully said "Listen" and began to speak.

बहवो दुर्लभाः च एव ये त्वया कीर्तिता गुणाः ।मुने वक्ष्ष्यामि अहम् बुद्ध्वा तैः उक्तः श्रूयताम् नरः ॥१-१-७॥

"O sage, the many virtues you have named are indeed rare to find together in one person; having reflected, I shall tell you of such a man endowed with them — listen."

इक्ष्वाकु वंश प्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः ।नियत आत्मा महावीर्यो द्युतिमान् धृतिमान् वशी ॥१-१-८॥

There is one born in the Ikshvaku dynasty, known among people by the name Rama — disciplined in mind, of great valor, radiant, steadfast, and self-controlled.

बुद्धिमान् नीतिमान् वाङ्ग्मी श्रीमान् शत्रु निबर्हणः ।विपुलांसो महाबाहुः कंबु ग्रीवो महाहनुः ॥१-१-९॥

He is wise, versed in statecraft, eloquent, glorious, and a destroyer of enemies; broad-shouldered, mighty-armed, with a conch-like neck and a strong jaw.

महोरस्को महेष्वासो गूढ जत्रुः अरिन्दमः ।आजानु बाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥१-१-१०॥

Broad-chested, a great archer, of well-formed frame, he subdues his foes; his arms reach to his knees, his head is well-shaped, his forehead handsome, and his valor great.

समः सम विभक्त अंगः स्निग्ध वर्णः प्रतापवान् ।पीन वक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवान् शुभ लक्षणः ॥१-१-११॥

Well-proportioned with evenly balanced limbs, lustrous in complexion and full of might, he is broad-chested, wide-eyed, blessed with fortune, and marked with auspicious signs.

धर्मज्ञः सत्यसन्धः च प्रजानाम् च हिते रतः ।यशस्वी ज्ञानसंपन्नः शुचिः वश्यः समाधिमान् ॥१-१-१२॥

He knows dharma, is true to his word, and devoted to the welfare of his people; renowned, full of wisdom, pure, self-controlled, and steady in concentration.

प्रजापति समः श्रीमान् धता रिपु निषूदनः ।रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परि रक्षिता॥१-१-१३॥

Glorious like Prajapati himself, he is a sustainer and destroyer of foes, the protector of all living beings, and the guardian of righteousness.

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्व जनस्य च रक्षिता ।वेद वेदाङ्ग तत्त्वज्ञो धनुर् वेदे च निष्ठितः ॥१-१-१४॥

He safeguards his own righteousness and protects his own people; he knows the truth of the Vedas and their auxiliary sciences, and is well-versed in the science of archery.

सर्व शास्त्र अर्थ तत्त्वज्ञो स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।सर्वलोक प्रियः साधुः अदीनाअत्मा विचक्षणः ॥१-१-१५॥

He knows the essence of all scriptures, is possessed of a retentive memory and keen intellect, dear to all the world, virtuous, of undaunted spirit, and discerning.

सर्वदा अभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः ।अर्यः सर्वसमः च एव सदैव प्रिय दर्शनः ॥१-१-१६॥

He is always approached by the virtuous, as rivers flow toward the ocean; noble, impartial toward all, and ever pleasant to behold.

स च सर्व गुणोपेतः कौसल्य आनंद वर्धनः ।समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवान् इव ॥१-१-१७॥

Endowed with all such virtues, he is the one who increases the joy of Kausalya; deep like the ocean, and steadfast like the Himalayas.

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत् प्रिय दर्शनः ।काल अग्नि सदृशः क्रोधे क्षमया पृथ्वी समः ॥१-१-१८॥

He is equal to Vishnu in valor, pleasing to the sight like the moon, like the fire of dissolution in wrath, and like the earth in patience.

धनदेन समः त्यागे सत्ये धर्म इव अपरः ।तम् एवम् गुण संपन्नम् रामम् सत्य पराक्रमम् ॥१-१-१९॥

He is equal to Kubera in generosity, and like Dharma himself in truthfulness — such was Rama, endowed with these virtues and true in his valor.

ज्येष्टम् श्रेष्ट गुणैः युक्तम् प्रियम् दशरथः सुतम् ।प्रकृतीनाम् हितैः युक्तम् प्रकृति प्रिय काम्यया ॥१-१-२०॥

He was the eldest son, endowed with the finest virtues, dear to King Dasharatha, devoted to the welfare of his subjects, and beloved by them out of their own affection.

यौव राज्येन संयोक्तुम् ऐच्छत् प्रीत्या महीपतिः ।तस्य अभिषेक संभारान् दृष्ट्वा भार्या अथ कैकयी ॥१-१-२१॥

Wishing to please his people, the king desired, out of affection, to install Rama as crown prince (Yuvaraja); but seeing the arrangements for the coronation, his queen Kaikeyi —

पूर्वम् दत्त वरा देवी वरम् एनम् अयाचत ।विवासनम् च रामस्य भरतस्य अभिषेचनम् ॥१-१-२२॥

who had earlier been granted a boon by the king, now asked for that boon — the exile of Rama and the coronation of Bharata.

स सत्य वचनात् राजा धर्म पाशेन संयतः ।विवासयामास सुतम् रामम् दशरथः प्रियम् ॥१-१-२३॥

Bound by the fetters of his own truthful promise, King Dasharatha sent his beloved son Rama into exile.

स जगाम वनम् वीरः प्रतिज्ञाम् अनुपालयन् ।पितुर् वचन निर्देशात् कैकेय्याः प्रिय कारणात् ॥१-१-२४॥

That heroic Rama went to the forest, upholding his vow, in obedience to his father's word and for the sake of pleasing Kaikeyi.

तम् व्रजंतम् प्रियो भ्राता लक्ष्मणः अनुजगाम ह ।स्नेहात् विनय संपन्नः सुमित्र आनंद वर्धनः ॥१-१-२५॥

As he set out, his beloved brother Lakshmana, full of affection and humility, the joy of Sumitra, followed him.

भ्रातरम् दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रम् अनु दर्शयन् ।रामस्य दयिता भार्या नित्यम् प्राण समा हिता ॥१-१-२६॥

He showed true brotherly devotion to his beloved brother. And Rama's beloved wife, ever as dear to him as his own life —

जनकस्य कुले जाता देव मायेव निर्मिता ।सर्व लक्षण संपन्ना नारीणाम् उत्तमा वधूः ॥१-१-२७॥

born in the family of King Janaka, seemingly fashioned by divine magic, endowed with all auspicious marks — the best of women among brides,

सीताप्य अनुगता रामम् शशिनम् रोहिणी यथा ।पौरैः अनुगतो दूरम् पित्रा दशरथेन च ॥१-१-२८॥

Sita too followed Rama, as Rohini follows the moon. The citizens followed him far, as did his father Dasharatha.

शृन्गिबेर पुरे सूतम् गंगा कूले व्यसर्जयत् ।गुहम् आसाद्य धर्मात्मा निषाद अधिपतिम् प्रियम् ॥१-१-२९॥

At Shringiberapura, on the bank of the Ganga, he sent his charioteer back; there the righteous Rama met Guha, the beloved chief of the Nishadas.

गुहेअन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया ।ते वनेन वनम् गत्वा नदीः तीर्त्वा बहु उदकाः ॥१-१-३०॥

Accompanied by Guha, Rama, together with Lakshmana and Sita, went from forest to forest, crossing many rivers full of water,

चित्रकूटम् अनुप्राप्य भरद्वाजस्य शासनात् ।रम्यम् आवसथम् कृत्वा रममाणा वने त्रयः ॥१-१-३१॥

and reaching Chitrakuta on the advice of Bharadwaja, the three of them built a pleasant dwelling and lived happily in the forest,

देव गन्धर्व संकाशाः तत्र ते न्यवसन् सुखम् ।चित्रकूटम् गते रामे पुत्र शोक आतुरः तथा ॥१-१-३२॥

dwelling there in comfort like gods and gandharvas. When Rama had gone to Chitrakuta, King Dasharatha, tormented by grief for his son,

राजा दशरथः स्वर्गम् जगाम विलपन् सुतम् ।गते तु तस्मिन् भरतो वसिष्ठ प्रमुखैः द्विजैः ॥१-१-३३॥

lamenting for his son, passed away and went to heaven. After his death, Bharata, though urged by Vasishtha and other leading brahmins

नियुज्यमानो राज्याय न इच्छत् राज्यम् महाबलः ।स जगाम वनम् वीरो राम पाद प्रसादकः ॥१-१-३४॥

to accept the throne, the mighty Bharata did not desire the kingdom; that hero went to the forest to seek the grace of Rama's feet.

गत्वा तु स महात्मानम् रामम् सत्य पराक्रमम् ।अयाचत् भ्रातरम् रामम् आर्य भाव पुरस्कृतः ॥१-१-३५॥

Having gone to the great-souled, truly valorous Rama, and honoring him as an elder, Bharata entreated his brother,

त्वम् एव राजा धर्मज्ञ इति रामम् वचः अब्रवीत् ।रामोऽपि परमोदारः सुमुखः सुमहायशाः ॥१-१-३६॥

saying to Rama, "You alone, O knower of dharma, should be king." But Rama, most noble, gentle of countenance, and of great renown,

न च इच्छत् पितुर् आदेशात् राज्यम् रामो महाबलः ।पादुके च अस्य राज्याय न्यासम् दत्त्वा पुनः पुनः ॥१-१-३७॥

the mighty Rama did not desire the kingdom, in deference to his father's command; giving his sandals as a token for the kingdom,

निवर्तयामास ततो भरतम् भरत अग्रजः ।स कामम् अनवाप्य एव राम पादा उपस्पृशन् ॥१-१-३८॥

and after being urged again and again, Rama, elder brother of Bharata, sent him back. Not having obtained his wish, Bharata, touching Rama's feet,

नन्दि ग्रामे अकरोत् राज्यम् राम आगमन कांक्षया ।गते तु भरते श्रीमान् सत्य सन्धो जितेन्द्रियः ॥१-१-३९॥

ruled the kingdom from Nandigrama, longing for Rama's return. After Bharata had gone, the glorious Rama, true to his vow and self-controlled,

रामः तु पुनः आलक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्र आगमनम् एकाग्रो दण्डकान् प्रविवेश ह ॥१-१-४०॥

seeing that the townspeople kept coming there again and again, single-mindedly entered the Dandaka forest.

प्रविश्य तु महाअरण्यम् रामो राजीव लोचनः ।विराधम् राक्षसम् हत्वा शरभंगम् ददर्श ह ॥१-१-४१॥

Entering the great forest, the lotus-eyed Rama slew the demon Viradha, and then met the sage Sharabhanga.

सुतीक्ष्णम् च अपि अगस्त्यम् च अगस्त्य भ्रातरम् तथा ।अगस्त्य वचनात् च एव जग्राह ऐन्द्रम् शरासनम् ॥१-१-४२॥

He also met Sutikshna, Agastya, and Agastya's brother; and on Agastya's advice, he took up the bow of Indra,

खड्गम् च परम प्रीतः तूणी च अक्षय सायकौ ।वसतः तस्य रामस्य वने वन चरैः सह ॥१-१-४३॥

and, with great delight, also a sword and two quivers with inexhaustible arrows. While Rama dwelt in the forest with the forest-dwellers,

ऋषयः अभ्यागमन् सर्वे वधाय असुर रक्षसाम् ।स तेषाम् प्रति शुश्राव राक्षसानाम् तथा वने ॥१-१-४४॥

all the sages came to him seeking the destruction of the asuras and rakshasas; he heard from them about the rakshasas dwelling there in the forest,

प्रतिज्ञातः च रामेण वधः संयति रक्षसाम् ।ऋषीणाम् अग्नि कल्पानाम् दंडकारण्य वासीनाम् ॥१-१-४५॥

and Rama vowed the destruction of the rakshasas in battle, for the sake of the fire-like sages dwelling in the Dandaka forest.

तेन तत्र एव वसता जनस्थान निवासिनी ।विरूपिता शूर्पणखा राक्षसी काम रूपिणी ॥१-१-४६॥

While he dwelt there, Shurpanakha — a rakshasi who could take any form at will and lived in Janasthana — was disfigured.

ततः शूर्पणखा वाक्यात् उद्युक्तान् सर्व राक्षसान् ।खरम् त्रिशिरसम् च एव दूषणम् च एव राक्षसम् ॥१-१-४७॥

Then, at Shurpanakha's instigation, all the rakshasas were roused to action, including Khara, Trishira, and the rakshasa Dushana —

निजघान रणे रामः तेषाम् च एव पद अनुगान् ।वने तस्मिन् निवसता जनस्थान निवासिनाम् ॥१-१-४८॥

Rama slew them in battle, along with their followers, while dwelling in that forest among the rakshasas of Janasthana.

रक्षसाम् निहतानि असन् सहस्राणि चतुर् दश ।ततो ज्ञाति वधम् श्रुत्वा रावणः क्रोध मूर्छितः ॥१-१-४९॥

Fourteen thousand rakshasas in all were slain there. Then, hearing of the slaughter of his kinsmen, Ravana became overwhelmed with rage,

सहायम् वरयामास मारीचम् नाम राक्षसम् ।वार्यमाणः सुबहुशो मारीचेन स रावणः ॥१-१-५०॥

and sought the help of a rakshasa named Maricha; though Maricha dissuaded him again and again, that Ravana persisted.

न विरोधो बलवता क्षमो रावण तेन ते ।अनादृत्य तु तत् वाक्यम् रावणः काल चोदितः ॥१-१-५१॥

Opposing a powerful foe like Rama was not fitting for Ravana, yet driven by his approaching doom, Ravana disregarded this counsel.

जगाम सह मारीचः तस्य आश्रम पदम् तदा ।तेन मायाविना दूरम् अपवाह्य नृप आत्मजौ ॥१-१-५२॥

Ravana then went with Maricha to Rama's hermitage; the deceitful Maricha, in the guise of a golden deer, lured the two princes far away.

जहार भार्याम् रामस्य गृध्रम् हत्वा जटायुषम् ।गृध्रम् च निहतम् दृष्ट्वा हृताम् श्रुत्वा च मैथिलीम् ॥१-१-५३॥

He abducted Rama's wife after killing the vulture Jatayu, who had tried to save her; on seeing the slain vulture and hearing that Sita had been carried off...

राघवः शोक संतप्तो विललाप आकुल इन्द्रियः ।ततः तेन एव शोकेन गृध्रम् दग्ध्वा जटायुषम् ॥१-१-५४॥

Rama, overwhelmed with grief, wept and his senses grew distraught; then, still consumed by that sorrow, he performed the last rites of the vulture Jatayu.

मार्गमाणो वने सीताम् राक्षसम् संददर्श ह ।कबंधम् नाम रूपेण विकृतम् घोर दर्शनम् ॥१-१-५५॥

While searching for Sita in the forest, Rama encountered a demon named Kabandha, hideously deformed and terrifying to look at.

तम् निहत्य महाबाहुः ददाह स्वर्गतः च सः ।स च अस्य कथयामास शबरीम् धर्म चारिणीम् ॥१-१-५६॥

The mighty Rama slew Kabandha and cremated him, upon which he attained heaven; before dying, Kabandha told Rama about Shabari, a woman devoted to righteousness.

श्रमणाम् धर्म निपुणाम् अभिगच्छ इति राघव ।सः अभ्य गच्छन् महातेजाः शबरीम् शत्रु सूदनः ॥१-१-५७॥

Kabandha told Rama, 'Go to the ascetic woman skilled in dharma'; so the radiant slayer of enemies went to Shabari.

शबर्या पूजितः सम्यक् रामो दशरथ आत्मजः ।पंपा तीरे हनुमता संगतो वानरेण ह ॥१-१-५८॥

Rama, son of Dasharatha, was duly honored and welcomed by Shabari; on the bank of Lake Pampa, he met the monkey Hanuman.

हनुमत् वचनात् च एव सुग्रीवेण समागतः ।सुग्रीवाय च तत् सर्वम् शंसत् रामो महाबलः ॥१-१-५९॥

Through Hanuman's counsel, Rama met Sugriva, and the mighty Rama related to him everything that had happened.

आदितः तत् यथा वृत्तम् सीतायाः च विशेषतः ।सुग्रीवः च अपि तत् सर्वम् श्रुत्वा रामस्य वानरः ॥१-१-६०॥

He told him everything from the beginning, especially all that concerned Sita; and Sugriva, the monkey chief, having heard all this from Rama...

चकार सख्यम् रामेण प्रीतः च एव अग्नि साक्षिकम् ।ततो वानर राजेन वैर अनुकथनम् प्रति ॥१-१-६१॥

...made a covenant of friendship with Rama, delighted, with fire as their witness. Then the monkey king began to relate his own tale of enmity with Vali.

रामाय आवेदितम् सर्वम् प्रणयात् दुःखितेन च ।प्रतिज्ञातम् च रामेण तदा वालि वधम् प्रति ॥१-१-६२॥

Sorrowfully but with affection, Sugriva told Rama everything, and Rama then vowed to kill Vali.

वालिनः च बलम् तत्र कथयामास वानरः ।सुग्रीवः शंकितः च आसीत् नित्यम् वीर्येण राघवे ॥१-१-६३॥

The monkey Sugriva also described Vali's strength; but he always harbored doubt about Rama's valor.

राघवः प्रत्ययार्थम् तु दुंदुभेः कायम् उत्तमम् ।दर्शयामास सुग्रीवः महापर्वत संनिभम् ॥१-१-६४॥

To convince him, Rama showed Sugriva the huge skeleton of the demon Dundubhi, which resembled a great mountain.

उत्स्मयित्वा महाबाहुः प्रेक्ष्य च अस्ति महाबलः ।पाद अंगुष्टेन चिक्षेप संपूर्णम् दश योजनम् ॥१-१-६५॥

The mighty, powerful Rama smiled, glanced at it, and with just his big toe flung it a full ten yojanas away.

बिभेद च पुनः सालान् सप्त एकेन महा इषुणा ।गिरिम् रसातलम् चैव जनयन् प्रत्ययम् तथा ॥१-१-६६॥

He then pierced seven sala trees, the mountain, and even the netherworld with a single mighty arrow, thereby further establishing his credibility.

ततः प्रीत मनाः तेन विश्वस्तः स महाकपिः ।किष्किंधाम् राम सहितो जगाम च गुहाम् तदा ॥१-१-६७॥

Then the great monkey Sugriva, pleased and now fully convinced, went along with Rama to the cave-city of Kishkindha.

ततः अगर्जत् हरिवरः सुग्रीवो हेम पिंगलः ।तेन नादेन महता निर्जगाम हरीश्वरः ॥१-१-६८॥

Then the golden-hued best of monkeys, Sugriva, roared loudly, and at that great roar, the lord of monkeys, Vali, came out.

अनुमान्य तदा ताराम् सुग्रीवेण समागतः ।निजघान च तत्र एनम् शरेण एकेन राघवः ॥१-१-६९॥

Having calmed Tara, Vali came forth and engaged Sugriva in battle; Rama then slew him there with a single arrow.

ततः सुग्रीव वचनात् हत्वा वालिनम् आहवे ।सुग्रीवम् एव तत् राज्ये राघवः प्रत्यपादयत् ॥१-१-७०॥

Thus, at Sugriva's request, Rama killed Vali in battle and installed Sugriva as king of that realm.

स च सर्वान् समानीय वानरान् वानरर्षभः ।दिशः प्रस्थापयामास दिदृक्षुः जनक आत्मजाम् ॥१-१-७१॥

The bull among monkeys, Sugriva, then gathered all the vanaras and dispatched them in every direction in search of Sita, daughter of Janaka.

ततो गृध्रस्य वचनात् संपातेः हनुमान् बली ।शत योजन विस्तीर्णम् पुप्लुवे लवण अर्णवम् ॥१-१-७२॥

Then, on the word of the vulture Sampati, the mighty Hanuman leapt across the salt ocean, a hundred yojanas wide.

तत्र लंकाम् समासाद्य पुरीम् रावण पालिताम् ।ददर्श सीताम् ध्यायन्तीम् अशोक वनिकाम् गताम् ॥१-१-७३॥

Reaching the city of Lanka, ruled by Ravana, Hanuman saw Sita sitting sorrowfully in the Ashoka grove, lost in anxious thought.

निवेदयित्वा अभिज्ञानम् प्रवृत्तिम् च निवेद्य च ।समाश्वास्य च वैदेहीम् मर्दयामास तोरणम् ॥१-१-७४॥

After giving her the token of recognition and telling her the news, and consoling Sita, Hanuman destroyed the gateway of the palace.

पंच सेन अग्रगान् हत्वा सप्त मंत्रि सुतान् अपि ।शूरम् अक्षम् च निष्पिष्य ग्रहणम् समुपागमत् ॥१-१-७५॥

He killed five army commanders and seven ministers' sons, crushed the valiant Akshaya-kumara, and then allowed himself to be captured.

अस्त्रेण उन्मुक्तम् आत्मानम् ज्ञात्वा पैतामहात् वरात् ।मर्षयन् राक्षसान् वीरो यन्त्रिणः तान् यदृच्छया ॥१-१-७६॥

Knowing himself released from the Brahma-weapon's binding through Brahma's own boon, the hero calmly tolerated the demons binding him further, of his own will.

ततो दग्ध्वा पुरीम् लंकाम् ऋते सीताम् च मैथिलीम् ।रामाय प्रियम् आख्यातुम् पुनः आयात् महाकपिः ॥१-१-७७॥

Then, having burnt the city of Lanka while sparing Sita, the great monkey Hanuman returned to bring Rama the joyful news.

सः अभिगम्य महात्मानम् कृत्वा रामम् प्रदक्षिणम् ।न्यवेदयत् अमेयात्मा दृष्टा सीता इति तत्त्वतः ॥१-१-७८॥

He approached the great-souled Rama, circumambulated him respectfully, and truthfully reported that he had indeed seen Sita.

ततः सुग्रीव सहितो गत्वा तीरम् महा उदधेः ।समुद्रम् क्षोभयामास शरैः आदित्य सन्निभैः ॥१-१-७९॥

Then, together with Sugriva, Rama went to the shore of the great ocean and agitated it with arrows as brilliant as the sun.

दर्शयामास च आत्मानम् समुद्रः सरिताम् पतिः ।समुद्र वचनात् च एव नलम् सेतुम् अकारयत् ॥१-१-८०॥

The ocean, lord of rivers, then appeared before Rama; and at the ocean's counsel, Rama had Nala construct a bridge.

तेन गत्वा पुरीम् लंकाम् हत्वा रावणम् आहवे ।रामः सीताम् अनुप्राप्य पराम् व्रीडाम् उपागमत् ॥१-१-८१॥

Crossing over by that bridge to the city of Lanka and slaying Ravana in battle, Rama regained Sita, though he then fell into great inner distress, doubting her purity.

ताम् उवाच ततः रामः परुषम् जन संसदि ।अमृष्यमाणा सा सीता विवेश ज्वलनम् सती ॥१-१-८२॥

Rama then spoke harsh words to her before the assembled people; unable to bear this, the virtuous Sita entered the fire.

ततः अग्नि वचनात् सीताम् ज्ञात्वा विगत कल्मषाम् ।कर्मणा तेन महता त्रैलोक्यम् स चराचरम् ॥१-१-८३॥

Then, on the testimony of Agni, the fire god, Rama recognized Sita's complete purity; because of this great event, the three worlds along with all moving and unmoving beings...

स देवर्षि गणम् तुष्टम् राघवस्य महात्मनः ॥बभौ रामः संप्रहृष्टः पूजितः सर्व देवतैः ॥१-१-८४॥

...along with the assembled gods and sages, rejoiced over the great soul Rama; Rama shone forth, greatly delighted, honored by all the gods.

अभ्यषिच्य च लंकायाम् राक्षस इन्द्रम् विभीषणम् ।कृतकृत्यः तदा रामो विज्वरः प्रमुमोद ह ॥१-१-८५॥

Having consecrated Vibhishana as king of the rakshasas in Lanka, Rama, his purpose fulfilled and free of anguish, rejoiced greatly.

देवताभ्यो वराम् प्राप्य समुत्थाप्य च वानरान् ।अयोध्याम् प्रस्थितः रामः पुष्पकेण सुहृत् वृतः ॥१-१-८६॥

Having received boons from the gods and having revived the fallen monkeys, Rama set out for Ayodhya in the Pushpaka chariot, surrounded by his friends.

भरद्वाज आश्रमम् गत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।भरतस्य अंतिकम् रामो हनूमंतम् व्यसर्जयत् ॥१-१-८७॥

Rama, of unfailing valor, went to the hermitage of Bharadwaja, and from there sent Hanuman ahead to Bharata.

पुनः आख्यायिकाम् जल्पन् सुग्रीव सहितः तदा ।पुष्पकम् तत् समारूह्य नंदिग्रामम् ययौ तदा ॥१-१-८८॥

Then, conversing once more about the whole story, Rama, together with Sugriva, boarded the Pushpaka chariot again and journeyed to Nandigrama.

नंदिग्रामे जटाम् हित्वा भ्रातृभिः सहितो अनघः ।रामः सीताम् अनुप्राप्य राज्यम् पुनः अवाप्तवान् ॥१-१-८९॥

At Nandigrama, the sinless Rama shed his matted locks, and together with his brothers and Sita, regained his kingdom once more.

प्रहृष्टो मुदितो लोकः तुष्टः पुष्टः सुधार्मिकः ।निरामयो हि अरोगः च दुर्भिक्ष भय वर्जितः ॥१-१-९०॥

The people became joyful, delighted, content, prosperous, and righteous - free from disease and illness, and untouched by the fear of famine.

न पुत्र मरणम् केचित् द्रक्ष्यन्ति पुरुषाः क्वचित् ।नार्यः च अविधवा नित्यम् भविष्यन्ति पति व्रताः ॥१-१-९१॥

No man would ever witness the death of his son, and women, devoted to their husbands, would never become widows.

न च अग्निजम् भयम् किन्चित् न अप्सु मज्जन्ति जन्तवः ।न वातजम् भयम् किन्चित् न अपि ज्वर कृतम् तथा ॥१-१-९२॥

There was no fear from fire, nor did any creature drown in water; there was no danger from storms, nor any affliction caused by fever.

न च अपि क्षुत् भयम् तत्र न तस्कर भयम् तथा ।नगराणि च राष्ट्राणि धन धान्य युतानि च ॥१-१-९३॥

There was no fear of hunger and no fear of thieves; the cities and kingdoms were full of wealth and grain.

नित्यम् प्रमुदिताः सर्वे यथा कृत युगे तथा ।अश्वमेध शतैः इष्ट्वा तथा बहु सुवर्णकैः ॥१-१-९४॥

Everyone remained ever joyful, just as in the Krita Yuga, the golden age of truth. Rama performed hundreds of Ashvamedha sacrifices, richly endowed with gold.

गवाम् कोट्ययुतम् दत्त्वा विद्वभ्यो विधि पूर्वकम् ।असंख्येयम् धनम् दत्त्वा ब्राह्मणेभो महायशाः ॥१-१-९५॥

The renowned Rama gave crores of cows to the learned according to proper rites, and countless wealth to the brahmanas.

राज वंशान् शत गुणान् स्थाप इष्यति राघवः ।चातुर् वर्ण्यम् च लोके अस्मिन् स्वे स्वे धर्मे नियोक्ष्यति ॥१-१-९६॥

Rama established royal dynasties a hundredfold, and set the four varnas of this world each firmly in their own dharma.

दश वर्ष सहस्राणि दश वर्ष शतानि च ।रामो राज्यम् उपासित्वा ब्रह्म लोकम् प्रयास्यति ॥१-१-९७॥

Having ruled the kingdom for eleven thousand years, Rama would then depart to the world of Brahma.

इदम् पवित्रम् पापघ्नम् पुण्यम् वेदैः च संमितम् ।यः पठेत् राम चरितम् सर्व पापैः प्रमुच्यते ॥१-१-९८॥

This account is sacred, destroys sin, brings merit, and holds a standing equal to the Vedas; whoever reads of Rama's deeds is freed from all sins.

एतत् आख्यानम् आयुष्यम् पठन् रामायणम् नरः ।स पुत्र पौत्रः स गणः प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥१-१-९९॥

A person who reads this life-giving narrative, the Ramayana, is glorified in heaven after death, along with his sons, grandsons, and kin.

पठन् द्विजो वाक् ऋषभत्वम् ईयात् ।स्यात् क्षत्रियो भूमि पतित्वम् ईयात् ॥वणिक् जनः पण्य फलत्वम् ईयात् ।जनः च शूद्रो अपि महत्त्वम् ईयात् ॥१-१-१००॥

A Brahmin who reads it attains excellence in speech, a Kshatriya attains lordship of the earth, a merchant attains success in trade, and even a Shudra attains greatness.